Schermen met auteursrecht: auteursrechtelijke aspecten van het online ontsluiten van videokunst

You are here

Type: 
Report
Author: 
Martijn Arnoldus, Lorine van Loon, Maarten Zeinstra
Year: 
2012
Org.: 
Kennisland
Language: 
Nederlands
Difficulty: 
Beginner
Tags: 
Copyright, Auteursrechten, Videokunst, Video Art, Online Ontsluiting, Online Accessibility
Topics: 
 

Dit onderzoek beschrijft de mogelijkheden voor collectiebeheerders om auteursrechtelijk beschermde videokunst online toegankelijk te maken met inachtneming van de wensen van makers. Vanwege de complexe verschijnings - vorm van videokunst, de onderliggende technologie en auteursrechtelijke aspecten zijn er verschillende stappen en belangen waarmee rekening moet worden gehouden. Uit de interviews met veertien collectiehoudende instellingen blijkt dat de meerderheid nog zoekende is naar zijn rol als het gaat om online vertoning. De meeste instellingen hechten veel waarde aan een dialoog met de kunstenaar. Zij aarzelen daarom om het voortouw te nemen. Desondanks heeft het merendeel van de instellingen, die aan dit onderzoek hebben meegewerkt, wel ambities om zijn collectie meer digitaal toegankelijk te maken.

Uit de interviews met een zestal kunstenaars die veel met video werken, blijkt dat er geen eenduidige, gedeelde mening over online vertoning bestaat. De reden voor deze kunstenaars om hun werk (of delen daarvan) wel of niet online te tonen varieert. Er spelen verschillende inhoudelijke, maatschappelijke of commerciële overwegingen mee.

Hoewel er geen eenduidige mening is, blijkt uit de interviews wel dat zowel de kunstenaars als de instellingen er zeer groot belang aan hechten dat de kwaliteit van het kunstwerk wordt gerespecteerd en gewaarborgd door de omgeving waarin het wordt vertoond. Dit is de grootste gemene deler in de opvattingen over online vertoning.

Uit de Auteurswet volgt dat collectiehoudende instellingen videokunst pas online kunnen vertonen als met de afzonderlijke kunstenaars afspraken zijn gemaakt. Uit de interviews blijkt dat zulke afspraken in het verleden zelden zijn gemaakt, wat heel begrijpelijk is omdat internet nog niet bestond. Maar ook bij contracten voor nieuw werk blijkt vaak nog weinig expliciet rekening te worden gehouden met online vertoning en toegankelijkheid.

Indien een instelling de ambitie heeft om collectiemateriaal online te ontsluiten is het auteursrecht op verschillende manieren een uitdaging. De startvraag is welk doel er met het online beschikbaar maken wordt nagestreefd. Dit doel kan variëren van promotie en marketing tot het tonen van een inherent onderdeel van het kunstwerk of het bieden van verdieping. Aan de hand van het doel kan de instelling bepalen voor welke handelingen toestemming moet worden verkregen, voor hoe lang toestemming nodig is, en dergelijke.

Bij werken die al in de collectie van de beheerder zitten, zijn er drie stappen van belang. De eerste stap behelst het compleet maken van rechteninformatie. De tweede stap is het bepalen of de indertijd gemaakte afspraken volstaan voor het online gebruik. Het is daarbij van belang om op te merken dat online openbaarmaking en verveelvoudiging niet zonder meer zit inbegrepen in afspraken die vóór de komst van het internet zijn gemaakt.

De derde stap behelst het maken van concrete afspraken met de rechthebbende(n). Die afspraken kunnen verschillende vormen aannemen. Collectiehouders kunnen bijvoorbeeld kiezen voor individueel maatwerk waarbij met elke rechthebbende afzonderlijk wordt onderhandeld, of zich richten op het sluiten van standaard overeenkomsten.

Bij videokunst die nieuw in de collectie van de beheerder komt, is de voornaamste opgave om duidelijke afspraken te maken. De eerste twee stappen die bij bestaande collectiestukken moeten worden gezet, kunnen hier worden overgeslagen. Ook hier geldt weer dat een meer of minder gestandaardiseerde benadering kan worden nagestreefd.

Om de verschillende stappen op overzichtelijke wijze te kunnen doorlopen heeft Kennisland als onderdeel van het onderzoek een online tool ontwikkeld. De tool is via de websites van SBMK en NIMk beschikbaar en via http://video.kunstrechten.nl De video.kunstrechten-tool is ontworpen vanuit het perspectief van de collectiehouder. Op basis van gesprekken met collectiehouders is een shortlist opgesteld van de meest voorkomende behoeften met betrekking tot online vertoning. De tool werkt dus vanuit specifieke cases en nietals een algemeen stappenplan. Afhankelijk van de gekozen casus doorloopt de collectiehouder een aantal stappen die uiteindelijk tot de meest passende oplossing voor het daad - werkelijk realiseren van die casus leiden. De tool leidt de collectiehouder alleen langs de auteursrechtelijke vragen die er voor die casus toe doen. Voor bepaalde vragen is de tool verbonden met andere bestaande tools of bronnen. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat bij een casus het vaststellen van de auteursrechtelijke status (is het werk nog wel of niet meer beschermd) van belang is. De tool verwijst dan in bepaalde gevallen door naar outofcopyright.eu, een public domain calculator waarmee voor alle EU-lidstaten is te bepalen of een werk (nog) beschermd is.